wılson prensipleri

[delikurt7584]

WILSON PRENSIPLERININ 14 UMDESİ - WILSON PRENSIPLERI CEMIYETI

ABD'NIN YENI DUNYA DUZENINI KURGULAMASI 1918 DE BASLADI




ABD Başkanı Woodrow Wilson'un Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulmasını istediği dünya düzenine ilişkin ABD Kongresi'nin 8 Ocak 1918 tarihinde yayimlamis oldugu "WILSON PRENSIPLERI" bildirgesinden kisa sure sonra , ABD mandaciligini kabul etmeyi dayatan "Wilson Prensipleri Cemiyeti" Istanbulda kuruldu.

Amerikan mandasini isteyenler hic gecikmemislerdi !
Wilson prensiplerinin ozelikle 12. maddesi osmanli Hukumetine atifta bulunuyordu.

Hain AYDIN'lar her zaman var olmuslardir.
Simdinin 2.Cumhuriyetcileri , kalemi kiriklar ,Soros'un cocuklari ,
o zamanlarda da ulkelerini emperyalizmin kucagina atmaya calismaktan kacinmadilar.

Bu cemiyetin üyeleri arasında Halide Edip Adıvar, Celalettin Muhtar, Refik Halid gibi kişiler vardı.

"Atatürk Nutuk adlı eserinde Kurtuluş Savaşı sırasında Amerikan mandası isteyen kişilerin amaç ve çalışmalarına değinmiştir.

"İstanbul'da bir takım erkek ve kadınlar, gerçek bir kurtuluşun Amerikan mandasını (Amerika'nın denetimi altında yaşamayı) isteme ve sağlamada bulunduğu kanısındaydı. Bu kanıda bulunanlar düşüncelerinde çok direndiler, salt doğruluğun kendi görüşlerinin uygulanmasında olduğunu kanıtlamaya çalıştılar".




Wilson Prensipleri

Wilson Prensipleri, ABD Başkanı Woodrow Wilson'un Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulmasını istediği dünya düzenine ilişkin ABD Kongresi'nin 8 Ocak 1918 tarihindeki oturumunda açıkladığı ilkelerdir.

14 İlke veya 14 Umde (İng: Fourteen Points) diye de bilinir.

1. Barış Antlaşmaları açık ve şeffaf biçimde yapılmalı, gizli antlaşmalar yapılmamalıdır.


2. Karasuları dışındaki denizlerde dolaşım, savaşta ve barışta, özgür olmalıdır. Uluslararası kararla, uluslararası antlaşmalara uyulmasını sağlamak için genel veya bölgesel ablukalar oluşturulabilir.


3. Uluslar arasındaki bütün ekonomik engeller kaldırılmalı ve serbest ticarete izin verilmelidir.


4. Uluslar, iç güvenliği sağlamaya yetecek miktarın dışında silahlanmamalıdır.
Bunun sağlanması için garantiler verilmelidir.


5. Dekolonizasyon sağlanmalı ve sömürge topraklarında uluslara kendi kaderini belirleme hakkı verilmelidir.


6. Rusya topraklarındaki yabancı birlikler ayrılmalı ve devletlerin de yardımı ile Rusya'ya kendi gelişmesini sağlamak için her türlü imkan verilmelidir.


7. Almanya, işgal ettiği Belçika topraklarını boşaltmalı ve Belçika'da savaş önceki durum yeniden kurulmalıdır.


8. Almanya, işgal ettiği Fransa topraklarının boşaltılmalı ve Prusya'nın 1871'de ilhak ettiği Alsaz-Loren Fransa'ya geri verilmelidir.


9. İtalya'nın sınırları ulusçuluk prensibine yeniden düzenlenmelidir.


10. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu halklarına kendi kaderini tayin etme hakkı sağlanmalıdır.


11. Romanya, Sırbistan ve Karadağ toprakları boşaltılmalı ve Sırbistan'a denize açılma imkanı verilmelidir. Balkan devletlerinin sınırları ulusçuluk prensibine göre düzenlenmelidir.


12. Osmanlı İmparatorluğu'nun Türk olan kısımlarına egemenlik hakkı tanınmalı, fakat Türk olmayan halklara bağımsızlık verilmelidir. Çanakkale Boğazı, sürekli olarak, bütün milletlerin ticaret gemilerine açık olmalı ve bu durum milletlerarası garanti altına konmalıdır.


13. Bağımsız bir Polonya kurulmalı ve Baltık Denizi'ne açılmalıdır.


14. Büyük ve küçük, bütün devletlere siyasal bağımsızlıklarını ve toprak bütünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına almak imkanını sağlamak amacı ile, uluslarası örgüt kurulmalıdır.


Wilson bu 14 noktayı, daha sonra yayınladığı bir dizi deklarasyonla genişletmişti. Wilson 11 Şubat'ta verdiği demeçte, "Devletlerin yeni topraklar alamayacakları; savaş tazminatı ve cezai tazminat alınamayacağı; ulusların kendi kaderini tayin hakkı" prensip ve görüşlerine açıklık kazandırmıştı.

Wilson'un önem verdiği önemli konulardan biri de, bir milletler arası barış teşkilatının kurulması idi. Denizlerin serbestisi konusu da önem verdiği esaslı noktalardan biriydi. Bu ilke, Amerika'nın bütün dünya ile ticaretini yakından ilgilendiriyordu ve Amerika'yı savaşa sürükleyen de Almanya'nın bu ilkeyi ihlal etmesi olmuştu.

Bununla birlikte, barış konferasında barış şartları düzenlenirken, Wilson'un bu ilkelerine çok az önem verilecek ve bu da onun için büyük hayal kırıklığı olacaktır.
(*1 )



TURKIYE'DE ABD ETKINLIGININ BASLAMASI


Wilson Prensipleri Cemiyeti


Adından da anlaşılacağı gibi Wilson Prensiplerini esas almış ve Amerikan Mandasının kurulması ile Osmanlı Devleti'nin Milletler Cemiyeti içinde diğer devletler ile eşit hukuka sahip olabileceğini savunmuş ve bunun için çalışmıştır. Bu cemiyetin üyeleri arasında Halide Edip Adıvar, Celalettin Muhtar, Refik Halid gibi kişiler vardır.

Wilson Prensipleri Cemiyeti; 4 Aralık 1918 tarihinde İstanbul'da, çoğunluğu gazeteci-yazar, doktor, avukatlardan oluşan bir aydın grubu tarafından, Amerika'dan yardım sağlamak umuduyla kurulmuştur. Böyle bir cemiyeti kurma fikri ilk olarak, Wilson Prensiplerinin 12. maddesinin uyandırdığı umutla, Halide Edip (Adıvar) dan çıkmıştır.

Cemiyetin amacı, önce Amerika'nın dostluğunu kazanarak, Wilson Prensiplerine uygun bir barışın gerçekleştirilmesini sağlamak için çalışmak, daha sonra da, Türkiye'yi Amerikan mandası altına sokarak, ülkenin kurtuluşunu temin etmekti.

Bu cemiyeti kuranların Amerikan mandasını istemekteki başlıca dayanak noktası, Osmanlı Devleti'nin çoğunluğu Türk olan bölgelerinin bile bağımsız kalamayacağı, paylaşılacağı yahut bir başka devletin himayesi altına gireceği endişesi idi. Onlara göre, eğer Amerikan mandası altına girilirde, Amerika'nın rehberliği ve liderliği ile kalkınacaktık. Ayrıca eğer Amerikalılar çekip gitse bile, arkalarında kuvvetli, müreffeh, kültürlü, bütün etnik unsurları müşterek değerlere sahip bir Türkiye bırakacaklardı. Bunlardan başka, Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu çeşitli askerî, siyasî, ekonomik problemlerin yanında, mutlaka cezalandırılacağı inancı da, bu kişileri amerikan mandası fikrine itmiştir.

Kısa ömürlü fakat oldukça tesirli olan bu cemiyet, özellikle basın yayın yoluyla, Amerika leyhinde kamuoyu oluşturmak için büyük çaba sarf etmiştir. Türkiye'nin Amerikan mandası altına girmesi için her yola başvuran cemiyet yöneticileri 5 Aralık 1918 tarihinde Amerika Başkanı Wilson'a gönderdikleri bir muhtıra ile, resmen Amerikan mandasını talep etmişlerdir.

Ancak, Wilson Prensipleri Cemiyeti de, diğer manda ve himaye taraftarı cemiyetler gibi, Millî hareket güç kazanarak, günden güne zafere doğru ilerledikçe, kan kaybetmiş ve Millî Mücadelenin zaferle sonuçlanmasıyla yok olmuştur.

(*2 )

kaynakcalar

(*1 ) [Linkleri kayıtlı üyelerimiz görebilir. Kayıt olmak için TıKlaYıN...]

(*2 ) [Linkleri kayıtlı üyelerimiz görebilir. Kayıt olmak için TıKlaYıN...]